Ben Tiggelaar
HomeOver BenBlogSeminarsOnderzoekDownloadsWebshopContact
HomeOver BenBlogSeminarsOnderzoekDownloadsContact

< Terug naar overzicht

Waar begint en waar eindigt een angstcultuur?

Gepubliceerd op: 03/07/2017

"Zijn er nog onderwerpen waarover ik beter níet kan beginnen?" Ik vraag het aan een opdrachtgever voor een intern seminar. "Nou, een woord dat je bij ons zeker niet moet gebruiken is 'angstcultuur'. Dan krijg je echt problemen." Ik moet lachen. Zijzelf ook. Een beetje zenuwachtig.

De angstcultuur is de laatste tijd veel in het nieuws. Ze heerst bij de overheid, in ziekenhuizen en talloze bedrijven. Als we erover lezen voelen we verontwaardiging en boosheid. Maar eigenlijk is de angstcultuur in organisaties volkomen normaal en goed verklaarbaar vanuit onze diepste drijfveren.

Psychologen onderscheiden in de regel drie elementaire menselijke motivaties...

1. Agency: het 'zelfmotief', waarbij het gaat om de vraag: wat wil ik? De mens streeft naar zijn eigen vrijheid, naar autonomie en status.

2 Communion: het 'verbondenheidsmotief': waarbij het draait om de vraag: hoor ik erbij? De mens wil niet alleen zijn, maar heeft anderen nodig.

3. Control: Het 'beheersingsmotief', waarbij het gaat over de vraag: hoe krijg ik grip op mijn leefomgeving? De mens streeft naar zekerheid en voorspelbaarheid.

Deze drie drijfveren keren -vaak in telkens weer nieuwe bewoordingen- terug in de meeste gangbare motivatietheorieën.

Gedragswetenschappers zijn het er ook over eens dat we binnen deze drie domeinen vooral verlies proberen te vermijden. Plezier is mooi, maar pijn vermijden is het primaire. Ons brein is allereerst een overlevingsmachine die ervoor moet zorgen dat het niet fout gaat met onszelf, met onze groep en onze directe omgeving.

Die fixatie op het voorkomen van verlies is niet goed voor leren, innoveren, experimenteren en alle andere vormen van ontwikkeling die we op dit moment belangrijk vinden in onze organisaties. "Fouten maken mag," klinkt mooi op een managementconferentie. Maar diep in ons brein klinkt een veel oudere, angstige stem die zegt: "Fouten maken is gewoon fout. Fouten melden ook. Niet doen."

Daarom is het niet opmerkelijk wanneer er binnen een bedrijf (of een inspectiedienst, op een schoolplein, of in verreweg de meeste landen in de wereld) een angstcultuur heerst. Die angstcultuur wordt standaard, gratis meegeleverd bij onze geboorte.

En daarom is het juist bijzonder wanneer er binnen een groep mensen die samenleeft en samenwerkt géén angstcultuur ontstaat. Dit betekent namelijk dat we onze natuurlijke neiging tot het verbloemen van fouten, het ontlopen van confrontaties met de rest van de groep en het vermijden van onzekerheid doelbewust moeten overwinnen. Die overwinning heet beschaving en het is wat ons mensen -soms, als het meezit- onderscheid van andere dieren.

Waar begint en waar eindigt een angstcultuur? Een angstcultuur begint in het binnenste van ons brein. Vanzelf. En het medicijn heet leiderschap.

Effectieve leiders -niet alleen aan de top, maar overal in een organisatie- begrijpen dat een angstcultuur niet wordt gecreëerd, maar spontaan ontstaat wanneer je niets doet. Ze snappen ook dat zij zelf het voortouw moeten nemen, bijvoorbeeld in het open bespreken van hun twijfels en hun fouten. En ze realiseren zich dat ze daarvoor eerst hun eigen, diepste angsten zullen moeten overwinnen.

Ben Tiggelaar

(Verschenen als column in NRC Handelsblad)

Dit artikel delen op:

5 Meest gelezen blogs:

Dé bottleneck in elk bedrijf 02/05/2016
"Medewerkers in functiegroep 3 moeten wat betreft de competentie omgevingsbewustzijn op het niveau 'expert' zitten." Als ik zo'n zin lees weet ik het heel zeker: ik wil nooit meer in loondienst. Elk jaar neem ik tientallen plannen ... Lees verder

Meer kans op een baan met een `Donald Duck`-ervaring 03/05/2013
Een tijdje geleden vroeg ik deelnemers aan een seminar een persoonlijke ervaring uit te wisselen die 'boven verwachting' was. Een man had een prachtverhaal uit zijn kinderjaren. "Ik weet nog goed dat er een belangrijke kleurwedstrijd ... Lees verder

Ergernis nummer één 15/08/2013
Welk managementgedrag vinden we het meest ergerlijk? Wat stoort ons het meest aan onze leidinggevenden? Volgens diverse onderzoeken ergeren we ons het meest wanneer managers hun fouten niet toegeven. Een paar observaties en een paar tips ... Lees verder

Demotiverend én lachwekkend: bedrijfsregels 14/06/2013
- "Vanwege bezuinigingen moeten mensen hier nu zelf koffie, thee én WC-papier van thuis meenemen." - "Bij ons bedrijf mag niemand in een zilverkleurige auto rijden. Alleen de baas. En niemand weet waarom." - "Op iedere afdeling werd ... Lees verder

Drie, eigenlijk twee, pijlers voor succes 26/04/2013
In wezen zijn er slechts drie, eigenlijk maar twee, pijlers voor langdurig zakelijk succes. Dat stellen adviseurs en onderzoekers Michael Raynor en Mumtaz Ahmed in het aprilnummer van de Harvard Business Review. Raynor en Ahmed zijn niet ... Lees verder

< Terug naar overzicht




Trefwoorden

Angstcultuur (1)
Gedrag (183)
Leiderschap (148)
NRC (252)
Verandering (109)

MBA in één dag CD-box II

€ 199,00
Bestel in onze webshop

MBA in één dag
CD-box

€ 199,00
Bestel in onze webshop

Dit wordt jouw jaar!

Van: € 14,95
voor: € 9,95
Bestel in onze webshop

MBA in één dag
Het boek

€ 29,95
Bestel in onze webshop

De beste columns

€ 12,50
Bestel in onze webshop

Dit wordt jouw jaar!
Luisterboek met 3 cds

€ 23,95
Bestel in onze webshop

The Core of the Matter

€ 39,95
Bestel in onze webshop

Vól in balans

€ 15,49
Bestel in onze webshop

Doen!

€ 23,49
Bestel in onze webshop

Dromen Durven Doen
op Luister CD + DVD

€ 49,95
Bestel in onze webshop

Dream Dare Do

€ 16,95
Bestel in onze webshop

Träumen, Wagen, Tun

€ 19,90
Bestel in onze webshop

Can Do!

€ 26,95
Bestel in onze webshop