Ben Tiggelaar
HomeOver BenBlogSeminarsOnderzoekDownloadsWebshopContact
HomeOver BenBlogSeminarsOnderzoekDownloadsContact

< Terug naar overzicht

Hoe liegen je hersenen aantast

Gepubliceerd op: 27/06/2017

Ik heb in mijn werk heel wat ondernemers en managers ontmoet die het eigenlijk maar dom vinden als je je altijd braaf aan alle regels houdt. Je moet niet roomser dan de paus zijn. Af en toe de grenzen oprekken, een beetje rommelen? Moet kunnen. Recent onderzoek laat echter zien dat liegen, al is het maar een beetje, letterlijk je hersenen aantast.

Een paar jaar geleden interviewde ik psycholoog en gedragseconoom Dan Ariely, expert in onderzoek naar leugen en bedrog. Ariely stelde vast dat liegen vaak van kwaad tot erger gaat. Daarnaast leidt oneerlijkheid binnen het ene domein, bijvoorbeeld op het werk, vaak tot oneerlijkheid op andere terreinen, bijvoorbeeld in je relatie. Ook wanneer je niet eens zélf kiest voor de eerste stap op het sjoemelpad, maar meegelokt wordt door een ander, is de kans groot dat je verdergaat.

In een onderzoek van Ariely en collega's kregen proefpersonen een zonnebril van het luxemerk Chloé om te dragen tijdens een experiment. Het ging om een echt exemplaar, maar tegen een deel van de mensen werd gezegd dat het een nepper was. In de testen die daarna volgden bleek de 'neppers'-groep 2,5 keer meer te sjoemelen dan de groep die geloofde dat ze een echte merkbril droeg.

Opmerkelijk: in een vervolgonderzoek werden deelnemers ondervraagd over vrienden en kennissen. Hier bleek dat de mensen die een imitatie-Chloé dachten te dragen, hun omgeving veel cynischer bekeken. Ze beoordeelden hun vrienden en kennissen, veel meer dan de andere testgroep deed, als oneerlijk en onoprecht. Zo van: niet alleen ik ben een oplichter, mijn vrienden zijn ook niet te vertrouwen. Een verweer dat je vaak hoort van betrapte sjoemelaars: iedereen doet het.

Hoe het 'van kwaad tot erger'-principe werkt in ons brein, werd vorig jaar onderzocht door psycholoog Neil Garrett en collega's (onder wie opnieuw Ariely) aan het University College London. Volgens dit onderzoek wennen onze hersenen niet alleen aan omgevingsfactoren zoals het tikken van een klok, maar ook aan eigen immoreel gedrag, zoals liegen.

Bij een eerste leugen, zo werd met fMRI-scans vastgesteld, reageert het emotionele centrum van ons brein, de amygdala, nog hevig. Maar bij herhaald liegen neemt de gevoeligheid van de amygdala af en vermindert de emotionele reactie.

Des te meer deze respons verminderde, des te groter werden de leugens van de deelnemers aan het onderzoek. Volgens Garrett en collega's is dit de biologische basis voor het bekende 'hellende vlak'. Door te liegen breek je het morele onderscheidingsvermogen van je eigen brein af.

Wat betekent deze kennis in de praktijk? Volgens Ariely moeten we ons realiseren dat de eerste oneerlijke actie die iemand onderneemt altijd de belangrijkste is. Vaak zijn we nogal vergevingsgezind bij een eerste kleine overtreding. Vooral naar onszelf. Maar juist hier opent de poort naar de 'dark side' zich. Volautomatisch.

Wie hecht aan grote waarden als rechtvaardigheid en betrouwbaarheid, doet er -heel ouderwets- goed aan om zijn aandacht juist te richten op het voorkomen van kleine, eerste misstappen. Ook al maak je je daarmee niet in elke werkomgeving populair.

Ben Tiggelaar

(Verschenen als column in NRC Handelsblad)

Dit artikel delen op:

5 Meest gelezen blogs:

Dé bottleneck in elk bedrijf 02/05/2016
"Medewerkers in functiegroep 3 moeten wat betreft de competentie omgevingsbewustzijn op het niveau 'expert' zitten." Als ik zo'n zin lees weet ik het heel zeker: ik wil nooit meer in loondienst. Elk jaar neem ik tientallen plannen ... Lees verder

Meer kans op een baan met een `Donald Duck`-ervaring 03/05/2013
Een tijdje geleden vroeg ik deelnemers aan een seminar een persoonlijke ervaring uit te wisselen die 'boven verwachting' was. Een man had een prachtverhaal uit zijn kinderjaren. "Ik weet nog goed dat er een belangrijke kleurwedstrijd ... Lees verder

Ergernis nummer één 15/08/2013
Welk managementgedrag vinden we het meest ergerlijk? Wat stoort ons het meest aan onze leidinggevenden? Volgens diverse onderzoeken ergeren we ons het meest wanneer managers hun fouten niet toegeven. Een paar observaties en een paar tips ... Lees verder

Demotiverend én lachwekkend: bedrijfsregels 14/06/2013
- "Vanwege bezuinigingen moeten mensen hier nu zelf koffie, thee én WC-papier van thuis meenemen." - "Bij ons bedrijf mag niemand in een zilverkleurige auto rijden. Alleen de baas. En niemand weet waarom." - "Op iedere afdeling werd ... Lees verder

Drie, eigenlijk twee, pijlers voor succes 26/04/2013
In wezen zijn er slechts drie, eigenlijk maar twee, pijlers voor langdurig zakelijk succes. Dat stellen adviseurs en onderzoekers Michael Raynor en Mumtaz Ahmed in het aprilnummer van de Harvard Business Review. Raynor en Ahmed zijn niet ... Lees verder

< Terug naar overzicht




Trefwoorden

Betrouwbaarheid (1)
Dan Ariely (4)
Gedrag (183)
Liegen (1)
NRC (252)
Neil Garrett (1)
Persoonlijk leiderschap (25)
Rechtvaardigheid (1)

MBA in één dag CD-box II

€ 199,00
Bestel in onze webshop

MBA in één dag
CD-box

€ 199,00
Bestel in onze webshop

Dit wordt jouw jaar!

Van: € 14,95
voor: € 9,95
Bestel in onze webshop

MBA in één dag
Het boek

€ 29,95
Bestel in onze webshop

De beste columns

€ 12,50
Bestel in onze webshop

Dit wordt jouw jaar!
Luisterboek met 3 cds

€ 23,95
Bestel in onze webshop

The Core of the Matter

€ 39,95
Bestel in onze webshop

Vól in balans

€ 15,49
Bestel in onze webshop

Doen!

€ 23,49
Bestel in onze webshop

Dromen Durven Doen
op Luister CD + DVD

€ 49,95
Bestel in onze webshop

Dream Dare Do

€ 16,95
Bestel in onze webshop

Träumen, Wagen, Tun

€ 19,90
Bestel in onze webshop

Can Do!

€ 26,95
Bestel in onze webshop