Ben Tiggelaar
HomeOver BenBlogSeminarsOnderzoekDownloadsWebshopContact
HomeOver BenBlogSeminarsOnderzoekDownloadsContact

< Terug naar overzicht

"Hoe konden we zo dom zijn?"

Gepubliceerd op: 15/07/2014

"Hoe konden we zo dom zijn?" Veel bestuurders en toezichthouders van woningcorporaties zullen het zich nu afvragen. Niet publiekelijk misschien. Maar zeker binnens- en bovenskamers. Hetzelfde geldt voor de mensen die betrokken waren bij eerdere parlementaire enquêtes. Of bij het onderzoek naar ontspoorde ICT-projecten bij de overheid. Of bij het faillissement van zorgconcern Meavita, onder meer door het aanschaffen van 25.000 beeldtelefonie-kastjes waar niemand op zat te wachten. Of bij... vul zelf maar in.

Het patroon is altijd hetzelfde. Er worden domme, soms verwerpelijke dingen gedaan. En iedereen staat erbij, kijkt ernaar en doet niets.

"How could we have been so stupid?" Zo luidt ook de openingsvraag van het klassieke artikel over 'groupthink' van psycholoog Irving Janis uit 1971. Volgens Janis' bronnen is dit wat president John F. Kennedy hardop riep toen bleek dat zijn stiekeme invasie van Cuba uitliep op een fiasco.

Even een korte opfrisser: op 17 april 1961 landden 1.511 Cubaanse ballingen met steun van de CIA in de Varkensbaai. Het Witte Huis was ervan overtuigd dat het Cubaanse leger zwak was, dat hun luchtmacht niets voorstelde en dat niemand zou weten dat de VS de actie steunden. Na twee dagen bleken de ballingen echter ingesloten door 20.000 soldaten, had de Cubaanse luchtmacht de Amerikaanse bevoorradingsschepen verjaagd en stond Kennedy te kijk.

Volgens Janis waren Kennedy en zijn adviseurs - net als vele andere beslissers voor en na hem- het slachtoffer van 'groepsdenken'. Groupthink is het zoeken naar bewijs voor het gelijk van de eigen groep, het vermijden van al te harde onderlinge kritiek, het negeren van geluiden van buiten en het daardoor niet overwegen van alternatieve zienswijzen.

Groupthink is wanneer slimme mensen domme dingen doen door de diepmenselijke neiging tot conformiteit. Wanneer op zichzelf verstandige toezichthouders hun mond houden als een corporatiedirecteur een Maserati kiest als dienstauto. Totdat medewerkers van buiten het groepje -weken later- durven te zeggen dat dit echt niet kan.

Janis geeft ook een flink aantal remedies. Ik noem de belangrijkste... Laat iedereen in een groep beslissers bij toerbeurt advocaat van de duivel spelen. Wees als leidinggevende allereerst een onpartijdige, kritische voorzitter van de groep. Richt als organisatie externe beleids- en evaluatiegroepen op met verschillende leiders. Laat alle groepsleden andere, kritische mensen in de organisatie raadplegen voor het nemen van belangrijke besluiten. Vraag externe experts om vergaderingen bij te wonen en aannames van de groep uit te dagen. Splits de groep regelmatig op in subgroepen voor discussies over hetzelfde onderwerp en vergelijk daarna de uitkomsten. Neem voorlopige besluiten en bespreek bij een 'tweede kans'-meeting je twijfels. En ontwikkel alternatieve scenario's voor als je tóch ongelijk hebt. Tijdrovend allemaal, geeft Janis zelf toe, maar puinruimen achteraf is vervelender.

Goed. Hoe konden we zo dom zijn? Als Janis gelijk heeft met z'n groupthink, dan hebben we iets van een antwoord. Echt bevredigend voelt dat natuurlijk niet. Het is veel lekkerder om te zeggen dat alle bestuurders en toezichthouders die de krant halen stuk-voor-stuk dom zijn. Of slecht. Graaiers zonder moreel kompas.

Als Janis gelijk heeft, dan zou ook ik, onder de verkeerde omstandigheden, de meest domme of foute besluiten kunnen accorderen. Geen fijne gedachte. Aan de andere kant: hoe kun je zo dom zijn om dit niet te geloven?

Ben Tiggelaar

(Verschenen als column in NRC Handelsblad)

Dit artikel delen op:

5 Meest gelezen blogs:

Dé bottleneck in elk bedrijf 02/05/2016
"Medewerkers in functiegroep 3 moeten wat betreft de competentie omgevingsbewustzijn op het niveau 'expert' zitten." Als ik zo'n zin lees weet ik het heel zeker: ik wil nooit meer in loondienst. Elk jaar neem ik tientallen plannen ... Lees verder

Meer kans op een baan met een `Donald Duck`-ervaring 03/05/2013
Een tijdje geleden vroeg ik deelnemers aan een seminar een persoonlijke ervaring uit te wisselen die 'boven verwachting' was. Een man had een prachtverhaal uit zijn kinderjaren. "Ik weet nog goed dat er een belangrijke kleurwedstrijd ... Lees verder

Ergernis nummer één 15/08/2013
Welk managementgedrag vinden we het meest ergerlijk? Wat stoort ons het meest aan onze leidinggevenden? Volgens diverse onderzoeken ergeren we ons het meest wanneer managers hun fouten niet toegeven. Een paar observaties en een paar tips ... Lees verder

Demotiverend én lachwekkend: bedrijfsregels 14/06/2013
- "Vanwege bezuinigingen moeten mensen hier nu zelf koffie, thee én WC-papier van thuis meenemen." - "Bij ons bedrijf mag niemand in een zilverkleurige auto rijden. Alleen de baas. En niemand weet waarom." - "Op iedere afdeling werd ... Lees verder

Drie, eigenlijk twee, pijlers voor succes 26/04/2013
In wezen zijn er slechts drie, eigenlijk maar twee, pijlers voor langdurig zakelijk succes. Dat stellen adviseurs en onderzoekers Michael Raynor en Mumtaz Ahmed in het aprilnummer van de Harvard Business Review. Raynor en Ahmed zijn niet ... Lees verder

< Terug naar overzicht




Trefwoorden

Gedrag (183)
Groupthink (1)
Irving Janis (1)
Leiderschap (148)
NRC (252)

MBA in één dag CD-box II

€ 199,00
Bestel in onze webshop

MBA in één dag
CD-box

€ 199,00
Bestel in onze webshop

Dit wordt jouw jaar!

Van: € 14,95
voor: € 9,95
Bestel in onze webshop

MBA in één dag
Het boek

€ 29,95
Bestel in onze webshop

De beste columns

€ 12,50
Bestel in onze webshop

Dit wordt jouw jaar!
Luisterboek met 3 cds

€ 23,95
Bestel in onze webshop

The Core of the Matter

€ 39,95
Bestel in onze webshop

Vól in balans

€ 15,49
Bestel in onze webshop

Doen!

€ 23,49
Bestel in onze webshop

Dromen Durven Doen
op Luister CD + DVD

€ 49,95
Bestel in onze webshop

Dream Dare Do

€ 16,95
Bestel in onze webshop

Träumen, Wagen, Tun

€ 19,90
Bestel in onze webshop

Can Do!

€ 26,95
Bestel in onze webshop