Ben Tiggelaar
HomeOver BenBlogSeminarsOnderzoekDownloadsWebshopContact
HomeOver BenBlogSeminarsOnderzoekDownloadsContact

< Terug naar overzicht

Werk- en levenslessen uit de DDR

Gepubliceerd op: 05/05/2014

Op 1 mei, de Dag van de Arbeid, was ik in voormalig Oost-Berlijn in het DDR-museum. Grappig hoe je op de gekste plekken iets kunt leren op het gebied van werk en leven.

Het was mijn tweede keer in Berlijn. De eerste keer is bijna 25 jaar geleden. Toen de muur viel, eind 1989, was ik twintig en studeerde ik in Groningen. Met een aantal vrienden gingen we per bus naar het oosten om het mee te beleven. In die tijd kende ik vooral de verhalen over de staatsonderdrukking in de Deutsche Demokratische Republik, het communistische Oost-Duitsland onder Sowjet-toezicht.

Afgelopen donderdag heb ik aardig wat bijgeleerd over de inventieve manier waarop Oost-Duitsers de communistische dictatuur van dag-tot-dag overleefden. Binnen en vooral buiten werktijd.

Arbeid was heilig in de DDR. En tegelijk een bron van frustratie. Er bestond niet zoiets als keuzevrijheid op het gebied van werk en loopbaan. Welke opleiding je volgde, welke baan je kreeg en wat je verdiende, werd primair bepaald door de staat. Daar stond dan weer tegenover dat werkloosheid niet voorkwam. Het was net zo onwettig om medewerkers te ontslaan, als om werk te weigeren. Iedereen was nodig voor de opbouw van de 'Arbeiter-und-Bauern-Staat'.

Ook in het werk zelf was er maar weinig ruimte voor eigen initiatief. Productontwikkeling en innovatie waren geen prioriteit voor de communistische leiders. Dat verstoorde namelijk de planmatige productie, distributie en kostenbeheersing. Een beroemd voorbeeld is de Trabant, de volksauto van Oost-Duitsland. Het ontwerp en de technologie bleven meer dan dertig jaar lang grotendeels onveranderd.

IJverige ingenieurs in de Trabant-fabrieken bedachten jaarlijks allerlei technologische vernieuwingen. Maar aangezien de Oost-Duitse burgers geen keuze hadden en bereid waren om soms tot 18 (!) jaar te wachten op een van staatswege toegekende 'Trabi', voelde de regering geen enkele noodzaak om hier iets mee te doen.

Ambitieuze managers beloofden jaarlijks de Trabant-productie op te voeren, maar omdat het ontbrak aan voldoende grondstoffen, mislukte dat keer op keer.

Hoe ging de Oost-Duitse arbeider om met alle frustratie en onvrijheid? Het DDR-museum toont tal van creatieve overlevingsstrategieën.

Zo ontstond er rond de Trabant een groot grijs handels- en dienstencircuit. Een nieuwe kopen was geen optie en onderdelen waren niet te krijgen. Dus sleutelde men 's avonds en in de weekenden zelf aan de wagen, met onderdelen die -soms thuisgemaakt- onderling werden verhandeld.

Nog meer huisvlijt. Terwijl in de buitenwereld de grauwe, betonnen eenheidsarchitectuur heerste, besteedden veel Oost-Duitsers hun vrije tijd aan de creatieve inrichting van hun staatsflat. Op zelf gehaakte kleden over zelf gemaakte tafels amuseerden mensen zich met een zelf nagemaakt -verboden- Monopolyspel.

Iets heel anders: in Oost-Duitsland was naakt recreëren ongekend populair. Meer dan de helft van de bevolking was voorstander van de 'Freie Körperkultur'. Hoewel het naturisme al een lange geschiedenis had in Duitsland, ontwikkelde het zich in de DDR in de jaren '50 en '60 als een vorm van burgerlijke ongehoorzaamheid. Een stil, bloot protest tegen de onderdrukking.

En humor natuurlijk. "Waarom heeft een Trabant achterruitverwarming? Dan blijven je handen warm als je hem naar huis moet duwen." En: "Hoe verdubbel je de waarde van een Trabant? Door de tank vol te gooien."

Creativiteit, ongehoorzaamheid en humor. Mocht ik een dezer dagen weer eens wat frustratie ervaren op werkgebied, dan denk ik even terug aan Oost-Berlijn en deze bijzondere Dag van de Arbeid.

Ben Tiggelaar

(Verschenen als column in NRC Handelsblad)

Dit artikel delen op:

5 Meest gelezen blogs:

Dé bottleneck in elk bedrijf 02/05/2016
"Medewerkers in functiegroep 3 moeten wat betreft de competentie omgevingsbewustzijn op het niveau 'expert' zitten." Als ik zo'n zin lees weet ik het heel zeker: ik wil nooit meer in loondienst. Elk jaar neem ik tientallen plannen ... Lees verder

Meer kans op een baan met een `Donald Duck`-ervaring 03/05/2013
Een tijdje geleden vroeg ik deelnemers aan een seminar een persoonlijke ervaring uit te wisselen die 'boven verwachting' was. Een man had een prachtverhaal uit zijn kinderjaren. "Ik weet nog goed dat er een belangrijke kleurwedstrijd ... Lees verder

Ergernis nummer één 15/08/2013
Welk managementgedrag vinden we het meest ergerlijk? Wat stoort ons het meest aan onze leidinggevenden? Volgens diverse onderzoeken ergeren we ons het meest wanneer managers hun fouten niet toegeven. Een paar observaties en een paar tips ... Lees verder

Demotiverend én lachwekkend: bedrijfsregels 14/06/2013
- "Vanwege bezuinigingen moeten mensen hier nu zelf koffie, thee én WC-papier van thuis meenemen." - "Bij ons bedrijf mag niemand in een zilverkleurige auto rijden. Alleen de baas. En niemand weet waarom." - "Op iedere afdeling werd ... Lees verder

Drie, eigenlijk twee, pijlers voor succes 26/04/2013
In wezen zijn er slechts drie, eigenlijk maar twee, pijlers voor langdurig zakelijk succes. Dat stellen adviseurs en onderzoekers Michael Raynor en Mumtaz Ahmed in het aprilnummer van de Harvard Business Review. Raynor en Ahmed zijn niet ... Lees verder

< Terug naar overzicht




Trefwoorden

Communisme (1)
DDR (1)
Gedrag (183)
NRC (252)
Ondernemerschap (52)

MBA in één dag CD-box II

€ 199,00
Bestel in onze webshop

MBA in één dag
CD-box

€ 199,00
Bestel in onze webshop

Dit wordt jouw jaar!

Van: € 14,95
voor: € 9,95
Bestel in onze webshop

MBA in één dag
Het boek

€ 29,95
Bestel in onze webshop

De beste columns

€ 12,50
Bestel in onze webshop

Dit wordt jouw jaar!
Luisterboek met 3 cds

€ 23,95
Bestel in onze webshop

The Core of the Matter

€ 39,95
Bestel in onze webshop

Vól in balans

€ 15,49
Bestel in onze webshop

Doen!

€ 23,49
Bestel in onze webshop

Dromen Durven Doen
op Luister CD + DVD

€ 49,95
Bestel in onze webshop

Dream Dare Do

€ 16,95
Bestel in onze webshop

Träumen, Wagen, Tun

€ 19,90
Bestel in onze webshop

Can Do!

€ 26,95
Bestel in onze webshop