Ben Tiggelaar
HomeOver BenBlogSeminarsOnderzoekDownloadsWebshopContact
HomeOver BenBlogSeminarsOnderzoekDownloadsContact

< Terug naar overzicht

Onuitstaanbare duwtjes

Gepubliceerd op: 31/03/2014

Doe even mee... Stel je voor dat je bij het invullen van je belastingformulier voortaan meteen aan het begin zou moeten tekenen voor de juistheid van de gegevens, in plaats van helemaal aan het einde. Zou dat verschil maken? Het antwoord komt zometeen. Eerst nog even een andere vraag. Hoeveel procent van de Nederlanders zou eigenlijk orgaandonor moeten zijn? Meer dan 50 procent? Of is minder ook goed? En hoeveel procent is echt donor?

Goed. Wat betreft dat belastingformulier. Onderzoekers op het gebied van gedragseconomie stelden vast dat het aantal mensen dat fraudeert bij het invullen van formulieren, ongeveer halveert wanneer er aan het begin moet worden getekend in plaats van aan het einde.

Dan het percentage orgaandonors. In Nederland is circa 25 procent van de bevolking geregistreerd als donor. In onder anderen Polen, Oostenrijk, Portugal en Frankrijk ligt dat boven de 99 procent. De reden is eenvoudig. In deze landen is iedereen standaard donor totdat men zich actief afmeldt. In Nederland werkt het precies andersom.

Het donorvoorbeeld komt uit het rapport dat deze week werd gepubliceerd door de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO): 'De verleiding weerstaan. Grenzen aan beïnvloeding van gedrag door de overheid.' Daarin wordt de vraag gesteld in hoeverre de overheid gebruik mag maken van 'nudging'.

Een 'nudge' is het woord dat psychologen en gedragseconomen gebruiken voor een duwtje in de goede richting. De term is afkomstig van Richard Thaler en Cass Sunstein die in 2009 een boek met deze titel publiceerden. Dat boek had een stevige impact. Zo besloten de Amerikaanse en de Britse overheid meer gebruik te maken van dit soort technieken om het gedrag van burgers te beïnvloeden. En tegelijkertijd was er veel kritiek op de 'manipulatieve technieken' die Thaler en Sunstein zouden propageren. Veel mensen voelen weerzin en irritatie bij het idee dat anderen, vooral overheden, hen beïnvloeden. Vooral als dat niet via traditionele juridische, economische en communicatieve instrumenten gebeurt, maar via prikkels die inwerken op onbewuste processen in ons brein.

Het verweer van Thaler en Sunstein is eenvoudig. Iedereen wordt voortdurend beïnvloed door de manier waarop keuzes worden aangeboden. We pakken in de supermarkt eerder producten die op ooghoogte liggen en we kiezen bij het invullen van formulieren, op papier en online, in groten getale de optie die het meest standaard lijkt. Het is vaak onmogelijk om mensen niet te beïnvloeden. En dus moet je erover nadenken hoe je als keuzearchitect mensen helpt bij het kiezen voor gedrag dat het beste voor hen is of voor de maatschappij als geheel. Paternalistisch natuurlijk, geven Thaler en Sunstein toe. Maar hé, het gaat om duwtjes. Niet om dreiging of dwang.

In zijn rapport adviseert de RMO, heel kort samengevat, dat de Nederlandse overheid voorzichtig moet zijn met nudging. Vooral waar het gaat om beleidsterreinen die meer omstreden zijn. Dus misschien wel het belastingformulier aanpassen, maar niet de donorregistratie. Bovendien is het belangrijk dat burgers weten hoe nudging werkt en waar en wanneer de overheid er gebruikt van maakt.

Politiek correct. En dat hoort ook zo als je de RMO bent. Maar het rapport en de weerstand tegen 'nudging' laten ook zien dat we maar moeilijk afscheid kunnen nemen van het idee dat de mens vooral een verstandig, bewust handelend wezen is. De gedachte dat we primair automatisch en irrationeel kiezen en handelen, is voor veel mensen onbewust onuitstaanbaar.

Ben Tiggelaar

(Verschenen als column in NRC Handelsblad)

Dit artikel delen op:

5 Meest gelezen blogs:

Dé bottleneck in elk bedrijf 02/05/2016
"Medewerkers in functiegroep 3 moeten wat betreft de competentie omgevingsbewustzijn op het niveau 'expert' zitten." Als ik zo'n zin lees weet ik het heel zeker: ik wil nooit meer in loondienst. Elk jaar neem ik tientallen plannen ... Lees verder

Meer kans op een baan met een `Donald Duck`-ervaring 03/05/2013
Een tijdje geleden vroeg ik deelnemers aan een seminar een persoonlijke ervaring uit te wisselen die 'boven verwachting' was. Een man had een prachtverhaal uit zijn kinderjaren. "Ik weet nog goed dat er een belangrijke kleurwedstrijd ... Lees verder

Ergernis nummer één 15/08/2013
Welk managementgedrag vinden we het meest ergerlijk? Wat stoort ons het meest aan onze leidinggevenden? Volgens diverse onderzoeken ergeren we ons het meest wanneer managers hun fouten niet toegeven. Een paar observaties en een paar tips ... Lees verder

Demotiverend én lachwekkend: bedrijfsregels 14/06/2013
- "Vanwege bezuinigingen moeten mensen hier nu zelf koffie, thee én WC-papier van thuis meenemen." - "Bij ons bedrijf mag niemand in een zilverkleurige auto rijden. Alleen de baas. En niemand weet waarom." - "Op iedere afdeling werd ... Lees verder

Drie, eigenlijk twee, pijlers voor succes 26/04/2013
In wezen zijn er slechts drie, eigenlijk maar twee, pijlers voor langdurig zakelijk succes. Dat stellen adviseurs en onderzoekers Michael Raynor en Mumtaz Ahmed in het aprilnummer van de Harvard Business Review. Raynor en Ahmed zijn niet ... Lees verder

< Terug naar overzicht




Trefwoorden

Cass Sunstein (1)
Gedrag (189)
NRC (261)
Nudging (1)
RMO (5)
Richard Thaler (2)

MBA in één dag CD-box II

€ 199,00
Bestel in onze webshop

MBA in één dag
CD-box

€ 199,00
Bestel in onze webshop

Dit wordt jouw jaar!

Van: € 14,95
voor: € 9,95
Bestel in onze webshop

MBA in één dag
Het boek

€ 29,95
Bestel in onze webshop

De beste columns

€ 12,50
Bestel in onze webshop

Dit wordt jouw jaar!
Luisterboek met 3 cds

€ 23,95
Bestel in onze webshop

The Core of the Matter

€ 39,95
Bestel in onze webshop

Vól in balans

€ 15,49
Bestel in onze webshop

Doen!

€ 23,49
Bestel in onze webshop

Dromen Durven Doen
op Luister CD + DVD

€ 49,95
Bestel in onze webshop

Dream Dare Do

€ 16,95
Bestel in onze webshop

Träumen, Wagen, Tun

€ 19,90
Bestel in onze webshop

Can Do!

€ 26,95
Bestel in onze webshop